Özel Eğitim Nedir? Kimler Özel Eğitim Alır?

Özel eğitim, bireyin gelişiminde uzman tarafından yapılan değerlendirme sonucu yaşıtlarından belirgin düzeyde farklılık olduğu tespit edildiğinde, bireyin özel gelişim ve öğrenme ihtiyacına yönelik hazırlanan eğitim programıdır.

Otizm, işitme kaybı, görme kaybı, işitme ya da görmeyle ilişkili bozulma, ortopedik bozukluklar, konuşma ve dil alanıyla ilgili zorluklar, zeka (bilişsel gelişim) alanında yaşanan sorunlar, travmatik beyin hasarı, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ya da okuma güçlüğü (disleksi), yazma güçlüğü (disgrafi), matematikle ilgili zorluk (diskalkuli), konuşma bozukluğu (afazi) gibi öğrenme alanında yaşanan güçlüklerin tamamı özel eğitimin konusu olabilir.

Özel Eğitim Nedir?

Bireysel özellikleri ve yeterlilikleri yaşıtlarından farklı olan bireyler özel bir eğitime ihtiyaç duymaktadır. Bu ihtiyacın ve bireylerin eğitim gereksinimlerinin karşılanması amacıyla özel eğitim öğretmenleri yetiştirilmekte, özel eğitim programları ve yöntemleri geliştirilmektedir. Bu özellikler göz önünde bulundurularak özel eğitim tanımı şu şekilde yapılmaktadır:

Özel eğitim, özel olarak yetiştirilmiş personeller eşliğinde, özel eğitim programları aracılığıyla bireylerin gereksinimlerine uygun eğitim ortamlarında gerçekleştirilen eğitimdir. Özel eğitim merkezlerinde her bireyin ihtiyaçları doğrultusunda ve yetersizliklerine göre özel ve bireysel programlar yürütülmektedir.

Ülkemizde Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanmış olan Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği bulunmaktadır. Bu yönetmelikte özel eğitimin amacı, kapsamı, temel ilkeleri, özel eğitime gereksinim duyan bireyler, özel eğitim kurum personellerinin görev ve sorumlulukları ile ilgili bilgiler yer almaktadır.

Kimler Özel Eğitim Alır?

Yaşıtlarına göre normal gelişim göstermeyen ve farklı yetersizlikleri olan bireylere özel eğitim verilmektedir. Özel eğitim programlarının geliştirilmesi ve verimli bir şekilde sürdürülebilmesi için göz önünde bulundurulması gereken en önemli sorulardan bir tanesi “Özel eğitime kimler ihtiyaç duyar?” sorusudur. Bu sayede özel eğitime ihtiyaç duyan bireylerin özellikleri, yetenekleri ve yetersizlikleri ayrıntılı bir şekilde belirlenmektedir.

Özel eğitim desteğine ihtiyaç duyan bireyler aşağıdaki şekilde sınıflandırılmıştır:

• Zihinsel yetersizlik (Zihinsel yetersizliği olan bireyler hayat boyu bakıma ihtiyaç duyan bireylerdir. Etrafındaki bireylerle iletişim kurmakta zorlanırlar. Dil becerilerinde çeşitli sınırlılıkları vardır. Öğretilenleri kavrayabilme becerileri azdır. Kişisel bakım, tuvalet eğitimi gibi konuları yerine getirmekte zorlanırlar.)
• İşitme yetersizliği (İşitme duyarlılığının bir kısmı veya tamamı kaybolan bireylerdir. İşitme kaybından dolayı konuşma becerilerinde eksiklik yaşarlar. Sosyal becerilerinde ve eğitim yeteneklerinde işitme yetersizlikleri sebebiyle olumsuzluklar yaşanır.)
• Görme yetersizliği (Bireylerin görme duyarlılıklarında yetersizlik bulunmaktadır. İşitme yetersizliğinde olduğu gibi görme yetersizliği de eğitimsel yetenekleri etkilemektedir. Toplumsal uyum ve sosyal ilişkiler olumsuz yönde etkilenmektedir.)
• Bedensel yetersizlik (Bireylerin kas, eklem, iskelet ve sinir sisteminde çeşitli engeller bulunmaktadır.)
• Dil ve konuşma yetersizliği (Bireyin dil kullanımındaki yetersizlik ve konuşmasında yaşanan bozukluk sebebiyle iletişim problemleri, konuşma zorluğu, kendini ifade etme becerisinde eksiklikler ortaya çıkar.)
• Öğrenme güçlüğü (Bireylerin bilgi alma süreçlerinde yaşanan yetersizliklerdir. Bu bireylerin dili anlama, okuma, yazma, dinleme ve konuşma gibi alanlardaki süreçlerde yetersizlikleri bulunur. Özellikle akademik alanda sorunlar yaşanmaktadır.)
• Otizm Spektrum Bozukluğu (Bireylerin sosyal iletişim becerilerinde eksiklik, konuşma bozuklukları görülmektedir. İlgi alanları sınırlıdır ve genellikle tekrar eder. Bazı durumlarda fiziksel problemler de var olabilmektedir.)
• Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (Bireylerde, gelişim özelliklerine göre uyum göstermeyen dikkat eksikliği, yerinde duramama, dürtüsel davranışlar, konuşmanın uzun ve dağınık olması gözlemlenmektedir. Beraberinde öğrenme ve davranış bozuklukları bulunabilmektedir.)
• Üstün Yetenek (Bu bireyler genel zekâ, özel yetenek ve yaratıcılık olarak farklı alanlarda üstün nitelikleriyle ön plana çıkmaktadır.)